Những điều cấm kỵ khi về nhà mới gia chủ cần phải ghi nhớ

Trong quan niệm dân gian Việt Nam, ngày dọn về nhà mới - hay còn gọi là lễ nhập trạch - không đơn thuần là chuyển đồ đạc từ nơi cũ sang nơi mới. Đây được xem là thời khắc "khai sinh" cho một tổ ấm, thời điểm gia đình chính thức trình diện với Thổ Công, Thổ Địa và các vị thần cai quản đất đai nơi ngôi nhà tọa lạc. Chính vì mang ý nghĩa thiêng liêng như vậy, dân gian đã đúc kết ra khá nhiều điều nên làm và nên tránh, được truyền lại qua nhiều thế hệ. Trong bài viết này, tôi - Sơn Hà - xin chia sẻ những điều cấm kỵ phổ biến nhất mà gia chủ cần ghi nhớ khi về nhà mới, trên tinh thần trình bày khách quan một tập quán văn hóa, không phải điều đã được khoa học chứng minh.

Việc đầu tiên và quan trọng nhất trước khi về nhà mới là chọn được ngày giờ hoàng đạo, hợp với tuổi (thiên can, địa chi) và mệnh của gia chủ - tức người đứng tên ngôi nhà, thường là chồng hoặc người trụ cột trong gia đình. Theo kinh nghiệm tư vấn của tôi, có ba nguyên tắc chọn ngày cần lưu ý:

• Tránh các ngày xung khắc với tuổi gia chủ - đặc biệt là ngày phạm phải các cung xấu theo địa chi tương xung (Tý - Ngọ, Sửu - Mùi, Dần - Thân, Mão - Dậu, Thìn - Tuất, Tỵ - Hợi).
• Ưu tiên ngày có sao tốt như Sinh Khí, Thiên Đức, Nguyệt Đức chiếu vào, tránh ngày Tam Nương, Nguyệt Kỵ, Sát Chủ - những ngày dân gian cho là mang sát khí, không thích hợp để làm việc trọng đại.
• Chọn giờ hoàng đạo trong ngày, thường ưu tiên buổi sáng hoặc giờ có ánh sáng mặt trời để tượng trưng cho sự khởi đầu quang minh, tránh dọn vào lúc chập tối hoặc đêm khuya.

Nếu gia đình không tự tính được, nên nhờ người có chuyên môn về lịch pháp xem giúp, tránh tình trạng tự tra trên mạng rồi áp dụng máy móc mà không đối chiếu đúng tuổi, đúng mệnh của gia chủ.

Theo tục lệ, chính gia chủ - người đứng tên sổ đỏ hoặc là trụ cột gia đình - phải là người bước vào nhà đầu tiên, không nên để người ngoài, người giúp việc hay thậm chí là con cái bước vào trước. Khi bước qua cửa chính, gia chủ thường tự tay bưng theo bát hương thờ gia tiên hoặc thần tài - thổ địa (nếu đã lập bàn thờ từ nhà cũ), cùng một số vật phẩm được xem là mang lại may mắn như:

• Chiếu (hoặc đệm) đang sử dụng, tránh dùng đồ hoàn toàn mới chưa từng trải qua giấc ngủ nào.
• Bếp lửa hoặc bếp ga mini để nấu ấm nước đầu tiên trong nhà.
• Gạo, muối, nước - tượng trưng cho sự no đủ, thuận hòa.
• Tiền bạc, vàng (trang sức) mang theo người - ngụ ý của cải sung túc theo chân gia chủ vào nhà mới.

Các thành viên khác trong gia đình đi theo sau, tay cũng nên cầm theo vật dụng gì đó thay vì đi tay không - điều này tôi sẽ giải thích kỹ hơn ở phần dưới.

Lễ cúng nhập trạch về bản chất là một lời trình báo với Thổ Công - vị thần cai quản đất đai - rằng gia đình chính thức về ở, xin được phù hộ cho việc an cư thuận lợi. Mâm cúng không cần quá cầu kỳ, quan trọng là đủ thành phần và thành tâm. Dưới đây là bảng gợi ý mâm cúng cơ bản mà tôi thường tư vấn cho các gia đình:

Sau khi bày mâm cúng ở khoảng sân trước nhà hoặc giữa phòng khách (nơi trang trọng nhất trong nhà), gia chủ thắp nhang, đọc văn khấn nhập trạch, xin phép được chuyển bàn thờ, bếp và đồ đạc vào nhà. Văn khấn nên đọc rõ ràng, chậm rãi, đúng họ tên các thành viên và địa chỉ nhà mới. Sau khi nhang tàn, gia đình có thể hóa vàng mã và bắt đầu sắp xếp đồ đạc.

Bên cạnh những việc nên làm, dân gian cũng lưu truyền một số điều kiêng kỵ mà gia chủ nên tránh trong ngày nhập trạch, để giữ không khí thuận hòa, may mắn cho khởi đầu mới:

• Không nhập trạch tay không. Mỗi thành viên bước vào nhà nên mang theo ít nhất một vật dụng - dù chỉ là cái chổi mới, chiếc gối hay túi gạo - ngụ ý mang theo tài lộc, tránh "đi người không" vào nhà mới.
• Không cãi vã, to tiếng trong ngày đầu. Dân gian quan niệm ngày đầu về nhà mới mà gia đình lời qua tiếng lại, trẻ con khóc lóc ầm ĩ sẽ khiến không khí trong nhà về sau dễ bất hòa. Nên giữ tâm trạng vui vẻ, nói năng nhẹ nhàng.
• Không dọn nhà vào ban đêm hoặc giờ xấu. Nên hoàn tất việc chuyển đồ và làm lễ trước khi trời tối, tránh việc dọn dẹp kéo dài qua đêm khuya - vừa bất tiện thực tế, vừa không hợp với quan niệm "khởi đầu cần ánh sáng".
• Phụ nữ mang thai cần lưu ý. Theo quan niệm dân gian (mang tính tham khảo văn hóa, không phải quy tắc bắt buộc), phụ nữ đang mang thai không nên trực tiếp tham gia dọn dẹp, khiêng vác đồ đạc nặng trong ngày nhập trạch, mà có thể đóng vai trò theo dõi, chỉ đạo hoặc đơn giản là đến sau khi các nghi lễ chính đã hoàn tất. Đây chủ yếu xuất phát từ lý do an toàn sức khỏe hơn là kiêng kỵ tâm linh thuần túy.
• Không để nhà trống, không có người ở ngay sau nhập trạch. Sau khi làm lễ, nên có ít nhất một người ở lại ngủ đêm đầu tiên trong nhà, kể cả khi gia đình chưa chuyển hẳn vào ở, để duy trì sinh khí liên tục cho ngôi nhà.

Một tục lệ phổ biến khác là trong đêm đầu tiên sau khi nhập trạch, gia đình nên bật sáng toàn bộ đèn trong nhà và mở hết các cửa sổ, cửa chính trong một khoảng thời gian (thường là vài tiếng vào buổi tối, có nơi giữ đèn sáng suốt đêm đầu). Quan niệm dân gian gọi đây là "làm ấm nhà" hay "khai thông sinh khí" - ngụ ý đánh thức không gian sau thời gian bỏ trống hoặc mới xây xong, đồng thời xua đi khí lạnh, ẩm thấp tích tụ.

Xét theo góc độ thực tế, việc bật đèn và mở cửa thông thoáng trong những ngày đầu cũng có lợi ích thiết thực: giúp không khí trong nhà lưu thông, giảm độ ẩm dư thừa từ vật liệu xây dựng còn mới, đồng thời tạo cảm giác ấm cúng, có người, hạn chế cảm giác trống trải của một ngôi nhà vừa hoàn thiện. Đây là một trong những trường hợp hiếm hoi mà tập tục dân gian và lý do thực dụng gặp nhau.